sandra roobaert

Wanneer ik opsta, is het bewolkt, maar droog. Ik besluit dat het niet meer gaat regenen en verban mijn regenjas naar de catacomben van mijn rugzak. Mijn dagplan houdt in om vanavond pas in Ravenna aan te komen, wat betekent dat ik de hele dag die rugzak moet meedragen. Ik heb er weinig zin in, maar zie het als opwarming voor de vier stapdagen die mij te wachten staan volgende week.

Kwestie van wat inhaalwerk te doen op de Unesco-Werelderfgoedlijst ga ik voor ik Padua verlaat nog de Orto Botanico bezoeken. Altijd een beetje dubbel om in mijn eentje te doen, zoiets. Ik beschouw botanische tuinen als natuurlijke habitats van mijn partner de BMF (bomen- en plantenfluisteraar) en als plekken waar ik niet helemaal thuis hoor. Een vreemd gevoel. Elke keer ervaar ik een lichte stress, alsof ik voor twee moet kijken en ervaren, wetend dat mijn zintuigen niet tegen die taak opgewassen zijn. Tegelijk mis ik de BMF dan ook wel. Deze Orto Botanico staat onder andere op de werelderfgoedlijst omdat het de oudste botanische tuin in Europa is die zich nog op de oorspronkelijke plek bevindt. Het centrale gedeelte is rond en ommuurd en onderverdeeld in een geometrisch patroon . Op verschillende plekken zie ik mensen aan het werk, alles ziet er schitterend onderhouden uit.

Ik heb gepland om op de middag de trein te nemen naar Ferrara en daar een tussenstop te maken. Ik hoef me niet te haasten en laat mij verleiden wanneer de geur van versgebakken pizza uit een kleine snackbar waait. Soloreizen heeft mij geleerd om dit soort impulsen altijd te volgen. Bedenken dat het nog geen etenstijd is of er verderop vast nog iets lekkers te vinden is, leidt meestal tot spijt achteraf. Leve de Italiaanse gewoonte om grote pizza’s in rechthoeken te snijden en als street food te verkopen. Ik kom er niet uit of ik moet hopen dat het ook in onze contreien doordringt of dat het toch maar exclusief bij de Italiësfeer moet blijven horen.

Na een uur treinen kom ik aan in Ferrara. Het ligt op mijn route en zou een bezoek waard zijn, dus ik wil er niet zomaar voorbij sporen. Ik heb me voorgenomen om wat rond te dwalen en geen ambities te koesteren om iets specifieks te bezichtigen. Er is een kasteel (Castello Estense), een Palazzo dei Diamanti, een Cattedrale in de steigers, een typisch plein. Ook een kleine Orto Botanico die er wilder en romantischer uitziet dan die in Padua. De rugzak weegt op mijn rug en ook wat op mijn gemoed. Ik probeer mezelf gerust te stellen dat er kilometers mee malen vast veel beter zal meevallen dan slenteren in een stad. Wanneer ik op weg ga naar het station gebeurt er een wonder: de zon breekt door de wolken. Alles ziet er plots zo anders uit dat er een ijsje bij hoort.

Op een plein blijf ik hangen. Een leeg terras bij een gesloten café is een welkome zitplek. Verderop oefent een groepje jongeren choreografieën met vlaggen. Het doet mij denken aan Siena, waar dit een heel vertrouwd zicht is. Het gaat er losjes aan toe, de vlaggen worden meestal opgevangen maar vallen ook regelmatig, af en toe ziet het er allemaal strak uit. De begeleider is een oudere man. Mooi om te zien hoe ernstig deze tieners het erfgoed van hun stad aanleren van generatie op generatie. Wanneer ik bijna bij het station ben, hoor ik trommelgeluid vanaf een schoolplein, wat ik ook weer associeer met Siena, en wel met de palio, de paardenrace die daar elke zomer plaatsvindt. Wanneer ik het later opzoek, blijkt dat ook Ferrara een jaarlijkse palio heeft en het net als in Siena een wedstrijd tussen stadswijken is, die elk hun trommelaars en vlaggenzwaaiers hebben en een jockey en paard inhuren.

De verdere treinreis naar Ravenna duurt een kleine anderhalf uur, maar voelt een stuk langer: het eerste kwartier brult een kind aan één stuk, de trein is een Regionale en maakt dus veel stops, bijna iedereen stapt na enkele haltes weer uit behalve ik. In Ravenna is het zonnig en aangenaam warm. Kan ik de (Adriatische) zee ruiken? Niet echt, de stad ligt een stukje landinwaarts. Mijn verblijfsplek voor de komende drie nachten is snel gevonden. De eigenaar brengt mij via een rommelig binnenplaatsje naar een heel ok’e kamer. Ik ga nog wat op eerste verkenning, stel vast dat Ravenna net als Padua bijzonder geanimeerd is op een avond in het weekend en verkeer een beetje in etensnood. Geen zin om op restaurant te gaan, maar wat zijn de alternatieven? Het wordt een piadina (gevuld platbrood, de lokale tortilla zeg maar) met een Birra Moretti. Niet bijzonder lekker, maar soms is de honger stillen op een terrasje en opgenomen zijn in de avonddrukte al meer dan genoeg.

Ik sta op en stel vast dat het regent. Ook al is dat volkomen onverenigbaar met mijn beeld van Italië, het valt niet te ontkennen, het regent. Daar komt nog bij dat ik gisteravond bij mijn online research tot de ontdekking ben gekomen dat je de fresco’s van Giotto in de Cappella degli Scrovegni (Unesco Werelderfgoed) alleen kan zien met een online ticket en gereserveerd time slot. Het eerstvolgende vrije time slot valt op 5 mei, wat mij luidop aan het vloeken bracht. Deze dag begint niet onder het allerbeste gesternte. Maar niet meteen wanhopen.

Aan de kassa van de stedelijke musea leg ik uit dat ik geen reservatie heb. Mi dispiace, Signora, we are sold out for today. Als troostprijs kan ik een combiticket kopen voor verschillende musea. Va bene, dat dan maar. Kan ik niet ergens via een tussendeur ontsnappen naar één van de groepjes op weg naar de begeerde kapel? Nee, ik ben veroordeeld tot kapotte vazen, sarcofagen en andere ouwe rommel. Er is ook schilderkunst en misschien ligt het aan mij, maar het ziet er vanmorgen allemaal wat somber uit. Terug in de centrale hal raap ik mijn moed en mijn beste Italiaans bijeen en spreek een suppoost aan. Gebeurt het niet af en toe dat mensen met een reservatie niet opdagen en er dus lege plekken in een time slot zijn? Jazeker, dat gebeurt, maar de plekken mogen niet doorverkocht worden aan wie toevallig langskomt. Ok, ik heb het geprobeerd, loslaten die fresco’s, ik doorblader de catalogus, maak van mijn hart een steen en ga weer de regen in. Goed dat die portieken er zijn.

In de volgende musea van mijn combiticket heb ik recht op 18e eeuws keramiek, meubels, een muntenverzameling en kleding (geeuw). Met focaccia uit het vuistje krijg ik mezelf er achteraf enigszins bovenop. Tijd voor iets anders, noodgedwongen binnen want het blijft regenen. Er is een tentoonstelling van Vivian Maier. Voor wie haar niet kent: fotograferende nanny, autodidact, onbekend en berooid bij leven, postuum ontdekt toen een student de inhoud van een opslagplaats opkocht en op een aantal dozen met duizenden negatieven van Maier stuitte. Intussen is ze een hype en worden haar foto’s uit de jaren ’50 en ’60 overal in de wereld tentoongesteld.

Wanneer ik buiten kom – moet het nog gezegd? – regent het. Even de kerken opzoeken die ik gisteren in het avondlicht zo indrukwekkend vond.

De basilica van de heilige Antonius en die van Santa Giustina op dat immense plein, de Prato della Valle. Eigenlijk een eiland van gras en een watergracht en brugjes en een heleboel standbeelden rondom. Misschien heeft de plek iets wanneer het zonnig is, maar nu is het er eerder zompig en ongezellig.

Na de kerken en het grasplein ben ik klaar om te ontsnappen naar een werelddeel waar de zon schijnt, of als dat niet mogelijk is, naar iets waar ik helemaal blij van word. Gisteren zag ik een affiche van een tentoonstelling over ‘schilders van de stilte’, met als uithangbord de Deen Hammershoi (denk er een streepje door de o bij). Alleen al van die affiche werd ik blij, maar die tentoonstelling loopt niet in Padua, wel in Rovigo, 40 km verderop. Is daar een station? Volgens de website van Trenitalia wel. Rijdt er uit Padua een trein heen? Ja, over zo’n 40 minuten en een enkeltje kost 5,75€. Kan ik zomaar Padua links laten liggen voor de rest van de dag en me op dit wispelturige pad begeven? Let’s do this. De realiteit is dat ik me aan de tegenovergestelde kant van het centrum bevind ten opzichte van het station. De pas erin. Ik kom door gezellige woonwijkjes langs de zogenaamde Riviera, de oevers van de Bacchiglione-rivier, maar opschieten doet het niet. In het station heb ik nog drie minuten om een ticket te kopen aan de automaten. Ongewoon voor ons Belgen: in Italië koop je een ticket voor een specifieke trein en enkele minuten voor het vertrek van de trein sluit de automaat de verkoop af. Basta, de trein van 15.09u naar Rovigo is geen optie meer.

F*ck m’n leven, zou één van mijn dochters in een geval als dit dramatisch uitroepen. Ik hou het bij even diep ademhalen en me afvragen of er een vloek(je) op deze dag rust. Is de trein over een uur nog een optie? In principe wel, hij doet er 38 minuten over en de tentoonstelling sluit om 19u. Ik bedenk dat ik nu ik toch alle tijd heb een reservatie kan maken voor een trein die ik over 4 dagen wil nemen. Met nog wat lezen daarna is het uur zo om.

Aankomst in Rovigo. Bevindt zich op deze troosteloze plek – met een soort woonkazernes rondom, straten met nauwelijks mensen en des te meer auto’s – het palazzo met de stille schilderijen? Geen spoor ervan, geen affiches, geen volk dat op weg lijkt erheen. Na 15 minuten stappen kom ik in iets wat op een centrum lijkt en ja, daar is het ruwe bakstenen Palazzo Rovarella, en zelfs een knoert van een boekhandel er tegenover. Italië kan ronduit vreemd zijn soms.

Het volgende uur geniet ik in de eerder kleine ruimtes met gedempt licht van de melancholische, ingetogen schilderijen van Hammershoi en anderen. Ik wist niet dat hij inspiratie haalde bij enkele Belgen (Le Brun, Khnopff, Degouve de Nuncques), en dat hij op zijn beurt weer een aantal Italianen inspireerde. Ik kom opgefrist en blij om mijn impulsieve zijsprongetje weer buiten. En een half miljoen foto’s rijker.

Terug in Padova moet ik echt een keer deftig eten. Het regent niet meer en het stadscentrum lijkt half ontploft. Is dit gewoon vrijdagavond of is er een belangrijke voetbalmatch? De pleinen zijn druk, alle terrassen zitten vol, mensen staan met drankjes in de hand buiten bij de cafés waar meestal luide muziek opstaat. Dit kan ik niet langer dan vijf minuten aan, vrees ik. In een achterafstraatje vind ik een Mexicaan waar bijna alle tafeltjes leeg zijn. Niks mis met Mexicaans eten in Italië. Tegen de tijd dat mijn bord leeg is, is het restaurant helemaal volgelopen. De dag zit erop.

De dag begint rustig, met een wandelingetje in het natgeregende park bij het meer. Ik heb me voorgenomen om niet te haasten, waarom zou ik om 9u02 in de trein moeten zitten als 10u02 ook kan. Uiteindelijk ben ik rond kwart over 9 al bij het station. Nog wat mensen kijken dan. Of tekenen. Een man zit te wachten bij de kapper. Al zie ik niet zo meteen wat er te knippen valt. En ben ik niet goed in diepte in tekeningen krijgen.

Intussen de tijd niet uit het oog verliezen. Laatste beeld van Lugano.

De trein is mooi op tijd. Het wordt een vlekkeloze rit tot Milaan. Daar is het wachten op de overstap naar Verona. Ik heb besloten om vandaag niet bovenop mijn railpas een reservatie voor een hogesnelheidstrein bij te betalen, dus het gaat heel gezapig met regionale treinen. Iets te gezapig. De trein richting Verona vertrekt niet. Wat Italiaans drama op het perron, geen enkele aankondiging in de trein. Dit ben ik niet gewend van Trenitalia. Uiteindelijk vertrekken we met bijna een half uur vertraging. Vlakbij zitten twee vrouwen, ik schat ze ongeveer van mijn leeftijd, ze hebben allebei een kleurtje maar ik kan niet goed inschatten waar ze vandaan komen. De ene stopt plots haar telefoon onder mijn neus met een door een app in het Italiaans vertaalde vraag. Ze moeten naar Venetië. Ze zijn op de goeie weg, toch? Overstap in Verona? Moeten ze dan een extra ticket kopen? Met hulp van een andere passagier kan ik ze geruststellen. Alles komt goed. Wanneer ik zeg dat ik ook overstap in Verona richting Venetië maar niet zo ver moet als zij tweeën gebaren ze dat ze mij zullen volgen. Euh ok, niet dat ik zo’n autoriteit ben.

In Verona missen we net de voorziene overstap. Het station is druk. De ene vrouw grabbelt mijn elleboog vast, we kijken op de schermen en zijn het in ons gemeenschappelijk koeterwaals eens wat het alternatief is. Ze hebben mij nu definitief geadopteerd. Ik heb intussen door dat ze Portugees spreken en vraag ‘Do Brasil?’. Heftig knikken, glimlachen, duimpjes. Ik zeg mijn naam en één van de twee blijkt een naamgenote, de andere heet Vera. Voor het delen van één sinaasappel, één appel en een zakje cashewnoten heb je weinig taal nodig. De trein richting Venetië is een extra trage. Hij stopt in elk gat en hol van Pluto. Soms is dat leuk of charmant, maar in dit geval onthult het gewoon een hoop lelijkheid. Jawel, Italië kan ook bijzonder lelijk zijn. Grauwe stadjes met verlaten bouwterreinen, industrie die zomaar in het zielloze landschap neergekwakt lijkt. En het begint ook nog te regenen. Wanneer we eindelijk in Padova aankomen, moeten Sandra en Vera het nog zo’n 50 minuten verder uitzitten. Ciao ciao, buon viaggio!

Ik vind zonder veel moeite mijn slaapplek en word hartelijk in het Frans ontvangen door Susi. Wanneer ik zeg dat ik Italiaans leer, schakelt ze over, af en toe op de vertraagd-afspelen-knop wanneer ik niet begrijpend kijk. Intussen is het al late middag en wil ik echt nog een paar uurtjes de stad in. Wanneer je al wat andere Italiaanse steden gezien hebt, is het leuk om te vergelijken. Padua roept herinneringen op aan Verona, maar doet ook aan Bologna denken. Beide hebben veel straten met overdekte arcaden, beide zijn universiteitssteden en dat merk je: er zijn veel jonge mensen, in allerlei wijken kom je plots uit op pleinen met levendige terrasjes en eetplekken zonder pretentie. Overal zie je boekenwinkels, groot en klein, altijd geruststellend voor mij.

Ik stap lukraak en heb weinig research gedaan over wat Padua allemaal te bieden heeft, waardoor ik telkens plots uitkom op mooie plekken.

Het is bewolkt en af en toe valt er een beetje regen, de arcaden zijn heel welkom. Wanneer ik op het papieren stadsplannetje dat ik uit de B&B heb meegenomen een terugweg uitstippel, vallen er nog twee verrassingen uit de bus.

Prato della Valle, één van de grootste pleinen in Italië (zo blijkt later). Met die dramatische lucht en avondzon erbij is dit één van die typische adembenemende reismomenten.

En er volgt nog meer. Ik sla een hoek om en daar is alweer de volgende verrassing. Wow! In Padova gooien ze naar je hoofd met indrukwekkende kerken. Basilica di Sant’Antonio, deze.

Na deze eerste verkenningsronde vermoed ik dat ik me niet hoef te vervelen morgen. Voor vandaag is het welletjes geweest, zeggen mijn voeten.

• ‘VOLZET’
• Tegenstroom
• Warme dichters
• Wereldreis
• Vallen, verdwijnen, doorgaan

De dag begint hier.

Het uiterste puntje van Parco Ciani bij het meer. Drukke eenden, een koppeltje zwanen (al voorbij op het moment van de foto), voor de rest heel sereen.

De dag eindigt hier.

Zelfde park, zelfde bergen in de verte, vurige tulpen op de voorgrond, regenlandschap op de achtergrond.

Misschien zou de ultieme reisdag kunnen zijn om in een park als dit te gaan zitten en de uren voorbij te laten glijden. Ook in de regen te blijven zitten. Tot ik zo’n zen-reiziger ben doe ik andere dingen.

Lugano is best een mondaine plek. Er is een casino, een lange promenade langs het meer, duur uitziende terrassen en van elk haute couture-merk dat je kan bedenken een glanzende winkel. Gelukkig zijn de straten smal en is de sfeer gemoedelijk. De shoppinghubs kan je ook gewoon mijden.

De prijs van een museumbezoek valt in Italië doorgaans enorm mee, terwijl je in Zwitserland altijd even moet slikken, maar ik heb me voorgenomen niet te beknibbelen voor die anderhalve dag dat ik hier ben.

Dus ja tegen die fototentoonstelling over Frida Kahlo, met foto’s van Lucienne Bloch.

Natuurlijk ook het MASILugano, Museo d’Arte de la Svizzera Italiana. Een tote bag van dit museum die ik een hele tijd geleden in een Belgische trein zag, heeft ervoor gezorgd dat ik nu hier sta. Altijd leuk wanneer ik zo’n intuïtief spoor heb gevolgd.

Musea zorgen voor flow, een half meditatieve toestand. Ferdinand Hodler helpt. Zoals altijd maak ik een miljoen foto’s. (Kijk je daar achteraf eigenlijk ooit nog wel naar? JA!).

Lugano ligt in Ticino, het zuidelijkste kanton van Zwitserland, ten zuiden van de Alpen. (Even terugkeren naar gisteren: de trein dendert aan 200 km/uur door minutenlange tunnels. Vreemd om te bedenken dat er bergen boven je liggen). Volgens Hermann Scherer zag Ticino er zo uit, in 1926:

Er is ook een tentoonstelling van de jonge Zwitserse kunstenares Louisa Gagliardi. Elk beeld is bevreemdend, en knap. Pushing Buttons:

Na dit museum ben ik even slap in de benen, museum-moe. Tijd voor heel concrete dingen, zoals iets makkelijks verzinnen om te eten (ik verblijf in een mini-appartementje, dus kan zelf koken). Het is goochelen met het mini-kookplaatje en de twee beschikbare pannen, maar in de beperking smaakt alles beter. Heb ik nu alleen maar een park en musea gedaan vandaag? Welnee. Natuurlijk ook weer kerken, en een hemelse ‘brezel’ met ‘semi di girasole’ en lezen op één van de rode bankjes aan het meer etc. Nu nog even inpakken, morgen de trein naar Padova (Padua).

• ‘VOLZET’
• Tegenstroom
• Warme dichters
• Wereldreis
• Vallen, verdwijnen, doorgaan