‘Hoop’ is het ding met veren

Een heel jonge Emily Dickinson, één van de zeldzame foto’s die van haar zijn gemaakt.

Emily Dickinson (1830 – 1886, Amerikaanse dichteres) dwaalt even door mijn dagen. Ik had haar graag gesproken, of wat brieven met haar uitgewisseld. Ze woonde in Amherst, Massachussets, en leidde een weinig ophefmakend leven, grotendeels op dezelfde plek, in hetzelfde huis. Ze bleef ongetrouwd en kinderloos, maar had inspirerende vriendschappen met mannen die vooral betrekking hadden op haar poëzie . Trouw aan zichzelf schreef en schreef ze, meer dan 1700 gedichten, waarvan er 7 tijdens haar leven werden gepubliceerd, en dan nog in bewerkte vorm. Haar stijl was voor die tijd vernieuwend: haar voortdurende gebruik van gedachtenstreepjes, hoofdletters middenin de tekst en ongebruikelijk of afwezig rijm pasten niet in de toen strakkere vormschema’s van poëzie. Op de koop toe was ze een vrouw, waardoor nog sneller werd geoordeeld dat wat ze schreef ongeschikt voor een publiek en dus onpubliceerbaar was. Behalve voor haar meest nabije vrienden en familie moet ze soms mensenschuw zijn overgekomen en ze leek er zelf niet altijd op gebrand om een lezerspubliek te hebben. Gelukkig heeft de tijd haar postuum faam gebracht en wordt ze nu als één van de grote vernieuwers in de Amerikaanse poëzie aan het eind van de 19e eeuw beschouwd.

Hieronder een gedicht van Emily Dickinson over hoop. Heel mooi als je het mij vraagt, en hoop is iets wat we allemaal altijd kunnen gebruiken. Niet tevreden over de Nederlandse vertaling in de bundel ‘De mooiste gedichten van Emily Dickinson’ (uitgave De Morgen – Bibliotheek / Wereldpoëzie, 2002) heb ik er zelf een andere gemaakt.

‘Hope’ is the thing with feathers –
That perches in the soul –
And sings the tune without the words –
And never stops – at all –

‘Hoop’ is het ding met veren –
Dat neerstrijkt in de ziel –
Het zingt het lied, de woorden niet –
En niemand – houdt het tegen –

And sweetest – in the Gale – is heard –
And sore must be the storm –
That could abash the little Bird
That kept so many warm –

En zoetst klinkt het – bij felle Wind –
Alleen de zwaarste storm –
kan het verslaan – dit Vogeltje
Bij wie je warmte vindt –

I’ve heard it in the chillest land –
And on the strangest Sea –
Yet, never, in Extremity,
It asked a crumb – of Me.

Ik hoorde ’t in het kilste land –
En op de vreemdste Zee –
Maar vroeg het, zelfs in Hoogste Nood,
Een kruimel van Me? Nee.

Het verzachtend effect van museumbezoek

Is daar onderzoek naar gedaan, naar de effecten van museumbezoek? Dat vroeg ik me plots af. Eigenlijk naar aanleiding van mijn eigen recente bezoek aan Museum M in Leuven. Ik kom er regelmatig. Als een café je stamkroeg kan zijn, dan is Museum M mijn ‘stammuseum’. Het slaat nergens op, want ik ga er altijd in mijn eentje heen, dus van stam is geen sprake, maar dat heeft geen belang. Googlen op ‘psychologisch effect van museumbezoek’ levert nauwelijks wat op, behalve dat museumbezoek, net als contact met dieren en mediteren, het welbevinden van mensen met een hersenaandoening zou verbeteren. Hersenaandoening of niet, mijn welbevinden wordt in elk geval beter van musea. Ik maak een wereldreis in één of andere sfeer – en dat zonder geestverruimende middelen – en word stil en mild binnenin. Als ik me creatief wat opgedroogd voel, gaat alles soms weer stromen. Dat was nu ook weer zo. Ik stapte het museum uit en schreef (zie lager).

LieveBlancquaert6_tcm39-85262Wat er op dit moment te zien is in Museum M? ‘Ecce homo’, een prachtige dialoog tussen fotografe Lieve Blanquaert en de vaste collectie, over de manieren waarop lijden wordt uitgebeeld. De foto’s zijn tussen, naast of tegenover de schilderijen en beelden opgehangen: ze contrasteren en harmoniëren, verruimen, actualiseren, verscherpen of verzachten. Verfrissend dat een museum genoeg durf heeft om verschillende kunstuitingen naast elkaar te presenteren en elkaar te laten versterken. Mooi ook hoe foto’s uit 2016 de springlevendheid van kunstwerken uit soms lang vervlogen eeuwen kunnen laten oplichten. Je hebt nog wel even de tijd om naar ‘Ecce homo’ te gaan kijken – tot 17 januari 2017 om precies te zijn – , maar stel het niet te lang uit.

 

Museum M

 

Binnentreden met

niet meer bagage dan mijzelf.

Hoewel dat weinig lijkt

soms zwaar te tillen toch.

 

Kaartje kopen,

jas en tas achterlaten,

zaal 1,

overgave.

 

Aan de houten engelen met fluiten,

uit die eeuwen toen engelen met fluiten

er nog toe deden.

Aan de roodheid van een gewaad.

Aan het verstikkend veilige duister

van Permekes landschap.

Overgave aan elke tint

van huid, elk vlekje, krasje, elke ader.

Overgave

aan muren,

drempels,

hoogtes,

spiegels,

uitzichten,

stiltes.

 

Gaandeweg binnengesijpeld worden,

met de inhoud van die anderen

die ook toevallige namen hebben.

Nieuwe vloeistoffen wolkend door eigen,

infuus van opluchting.

 

Wanneer ik buiten kom

ben ik meer kunstenaar

dan eerder.

Zo licht

dat ik mijn lippen in mijn gezicht voel zitten,

armen bengelend in het gelid van oksels.

Weer verwachting geworden,

bereidheid,

klaarte.

 

 

10 strategieën voor meer creativiteit in je leven

1.Begin je dag met een vast ochtendritueel

Misschien moet je er vroeger voor opstaan (en dan ook vroeger gaan slapen, moe zijn en creativiteit gaan slecht samen!), maar begin je dag op een manier die voor jou inspirerend is: wakker worden bij een kop dampende thee in je tuin of op je balkon (in de winter met een dekentje om je heen), zomaar wat tekenen, een ochtendwandelingetje, gedichten lezen … Het maakt niet uit wat het is, als het maar bij je past en je dag in zachtheid van start laat gaan. Zelf begin ik elke dag met schrijven, lukraak wat in me opkomt, ook wanneer ik het gevoel heb dat er niks te schrijven valt. Tip: zet je telefoon, laptop of tablet pas aan wanneer je ochtendritueel om is!

2.Gebruik kleur

In een periode toen ik volkomen knock-out was door een moeizame relatie zat ik een keer wezenloos in de auto op de parking van de supermarkt en dacht ik: wat heb ik nu – meteen – nodig? Het antwoord was: pizza en kleurige schrijfstiften. Sindsdien ben ik nooit meer gestopt met schrijven in alle kleuren van de regenboog en ben ik ook mijn schrijfsels gaan versieren met specialere letters, omlijningen en tekeningetjes. Kleur kan je overal toepassen: gekleurd papier, kleurige post-its, een vrolijke agenda in plaats van een nietszeggend zwart exemplaar, meer kleur in je kleding of accessoires, kleur in je huis, bloemen op tafel, …

3. Gebruik een schrijfboekje

Misschien zijn niet voor iedereen schrijfboekjes een even onmisbaar levensonderdeel als voor mij, maar toch geloof ik dat je mét schrijfboekje creatiever bent. Meteen opschrijven wanneer er een idee voorbijkomt, ongemerkt de speciale schoenen van je overbuurman in de trein natekenen, een verbeter-de-wereld-in-10-stappen-lijst maken, … Ongetwijfeld zijn er honderd apps waarmee je dat ook allemaal kan, maar ik heb geen smart phone en hoe dan ook kan zo’n ding de vergelijking met een opschrijfboekje nooit doorstaan.

4.Wees gul voor jezelf

Is er iets waarvan je weet dat het je creativiteit stimuleert, of je doodgewoon in een opgewekte stemming brengt, misschien iets wat je het gevoel geeft dat het een beetje kinderachtig is en je eraan moet weerstaan? Gun het jezelf! Vrolijke stickers, kleurpotloodjes, tape om mee te decoreren, een vulpotlood, een speciale opbergdoos, theelichthouder, grappig uitziende plant, … Als je koopverslavende neigingen hebt moet je hiermee misschien uitkijken, maar als je zoals ik eerder het type ‘ach dat heb je toch helemaal niet nodig!’ bent, is het een goeie.

5.Beschouw jezelf als een kunstenaar en organiseer een wekelijkse ‘artist date’

Dit idee komt uit ‘The Artist’s Way’ van Julia Cameron en bestaat erin dat je elke week een vast moment reserveert voor een exclusief afspraakje met jezelf en niemand anders dan jezelf. Om iets buiten je platgetreden paden te gaan doen. Naar een park waar je nooit eerder bent geweest, een museum, met de trein naar een stad die je niet goed kent, in een koffiebar gaan zitten en verhalen verzinnen over de mensen die je daar ziet, … Heel verfrissend kan zo’n ‘artist date’ zijn, maar de kunst is om het vol te houden. Er lijkt altijd wel een goeie reden te zijn waarom je er deze week ‘geen recht op hebt’ of ‘eerst echt iets moet afwerken’.

6.Lees over creativiteit

5-MANIEREN-OM-JE-DROMEN-OP-TE-VOLGEN1

‘Big Magic’ van Elisabeth Gilbert geeft je een boost. Haar visie op creativiteit is tegelijk no-nonsense, humoristisch en een beetje spiritueel. De al eerder vermelde Julia Cameron helpt je in ‘The Artist’s Way’ via een 12-wekenprogramma je eigen inspiratie te vinden. Ook als je je zoals ik niet netjes aan die 12 weken houdt, kan je er wat aan hebben. ‘Steal like an artist’ en ‘Show your work’ van Austin Kleon lezen snel en gemakkelijk. Het zijn niet de boeken die je leven zullen veranderen, maar als je er hier en daar iets uit kan oppikken, is dat mooi meegenomen. De teken/schrijfboeken van Lou Niestadt – ‘Groots en meeslepend leven’ en ‘Less is luxe’ (zie hierboven) – zijn alleen al leuk om door te bladeren en je te laten inspireren door de combinatie van handgeschreven tekst en kleurige gedetailleerde tekeningen.

7.Wissel hoofd/zitactiviteit doorheen je dag altijd af met beweging

Wanneer ik me niet zo geweldig voel, heb ik de neiging om zo weinig mogelijk te bewegen en zo hard mogelijk te denken hoe ik uit het slop raak, al weet ik dat het hopeloos fout is en nog hopelozer niet werkt. Ook wanneer je je ‘normaal’ voelt een slecht idee. Eigenlijk moet met je hoofd of zittend werken (maximum anderhalf à twee uur) altijd afgewisseld worden met beweging. Wanneer ik een tijd geschreven heb of piano geoefend, ga ik in de tuin werken of afwassen, de was ophangen of fietsen. Niet mogelijk op kantoor? Je kan het raam openzetten en je een paar minuutjes uitrekken, naar de koffie-automaat wandelen, tijdens je lunch naar buiten gaan, een paar verdiepingen traplopen, …

8.Wacht niet op inspiratie maar train je creativiteitsspieren

Vele mensen denken dat je alleen maar creatief kan zijn op het moment dat de heilige inspiratie je overvalt. Natuurlijk kan je op de vleugels van een creatieve golf geweldige dingen doen en voelt de flow daarvan heerlijk. Maar als je daarop zit te wachten, gebeurt er waarschijnlijk niet veel. Creativiteit is als een spier die geoefend moet worden om soepel te werken. Als je ergens creatiever in wil worden – tekenen, fotograferen, koken, schrijven, events organiseren, vergaderen, songs schrijven … – dan moet je dat simpelweg zo vaak mogelijk doen. In plaats van om de 2 maanden een keer dat half uurtje dat er na alle dagelijkse beslommeringen nog overblijft, moet je het een vaste regelmaat in je leven geven en daar zo min mogelijk van afwijken. Schrijf het desnoods in je agenda.

9.Ruim op

Je kent het begrip wel: ‘creatieve chaos’. En je hebt altijd mensen die beweren dat een rommelige werkplek wijst op meer creativiteit. Bij een ander kan dat misschien kloppen, bij mij in elk geval niet. Rommel staat voor mij gelijk met stagnatie op alle vlakken. Rondslingerende spullen die al weken op dezelfde plek liggen maken mij depri in plaats van creatief, terwijl orde mij een fris hoofd en een goed humeur geeft. Even 10 minuten in sneltreinvaart opruimen kan een ware opkikker zijn, het kan trouwens precies de beweging uit nummer 7 zijn die je nodig hebt. En je zal zien: terwijl je loopt op te ruimen, valt je één of ander leuk idee in.

10.Zorg na een moment of periode van inspiratie voor structuur

Iedereen heeft het wel eens: een uur, halve dag of zelfs een paar dagen waarin je een soort hemelse bevlogenheid hebt. Ideeën buitelen je hoofd in, het voelt allemaal alsof je even een ander mens bent en je bent er zeker van dat je geweldige dingen op het spoor bent. Dat betekent dat je  op rechterhersengolven van intuïtie en associaties aan het surfen bent. Heel mooi allemaal, maar oh zo jammer als je twee weken of zelfs maar een dag later het ontnuchterende gevoel hebt ‘waar ging dit nu eigenlijk over?’ of ‘ik heb er alweer niks mee gedaan’. Dat laatste moet je dus bewust wél doen. Je linkerhersenhelft moet nu harder gaan werken. Keer terug naar je ideeën, schrijf op, orden, structureer, maak een actieplan, doe opzoekingen, denk verder na … Het kan plots allemaal heel saai lijken, maar laat je niet ontmoedigen. Dump onbruikbare delen van ideeën en geef niet te snel op. Het is mogelijk dat je tijdens meer gestructureerd werken – of misschien eerder terwijl je een wandeling maakt of wanneer je ’s ochtends wakker wordt – weer nieuwe, aanvullende ideeën krijgt.

Heb je je eigen supertips voor meer creativiteit? Deel ze hieronder!

Op 27 augustus geef ik een ééndaagse workshop creativiteit in Leuven.

Passioneel liefhebber van notitieboeken

Ik kan me nog herinneren hoe het was om te leren schrijven in het eerste leerjaar. De twee hulplijntjes waar alles tussenin moest komen en de beverige hanenpoten die toch oncontroleerbaar altijd weer buiten die oevers traden. De mengeling van angstige spanning en lichte euforie die daarmee gepaard ging. In het tweede leerjaar de verfijning van het ambacht met de krullerige hoofdletters in het schooljuffenschoonschrift dat iedereen tegen het eerste middelbaar definitief de rug toe zou keren. Sinds die tijd ben ik nooit meer gestopt met schrijven: het fysieke schrijven van pen op papier, het mentale schrijven van binnenkant omzetten in buitenkant.

IMG_8018Ben ik ook nooit meer gestopt met het kopen van notitieboekjes en -schriften en heb ik me ontwikkeld tot passionele liefhebber van wat in het Engels met een mooi en wat ondoorzichtig woord ‘stationery’ heet. Mijn eerste exemplaren dateren uit de jaren ’80, tijdperk van duur en leeg snobisme in de mode, maar ook van Indische sjaaltjes, hemden en lange rokken, Chinese fluwelen slofjes en … zwarte notitieboekjes met rode hoeken, rode rug en lage papierkwaliteit die je in welbepaalde winkels tussen de wierookstokjes en de patchouli kon vinden. Ik heb er een stapel volgepend tussen mijn 14e en ergens in de 20e.

Vele jaren later ben ik zo ver heen dat ik af en toe dat droompje koester: om een piepklein winkeltje te hebben volgestouwd met boekjes en schriften, uit alle exotische hoeken van de wereld, waar andere hartstochtelijke liefhebbers van papierwaren op af komen als vliegen op de suikerpot. Nee, ik zal het nooit doen, maar het is een fijn droompje om af en toe heen te vluchten in geval van nood.

Net als naar de herinneringen die sommige boekjes oproepen. Als de gemiddelde toerist souvenirs koopt of lokaal ambacht, dan koop ik een notitieschrift. Eentje in Firenze op mijn 17e, waar een tijdje later het eerste verliefdheidsgesputter op mijn intussen nog steeds geliefde man in kwam te staan. In de vroege jaren ’90 erg sovjet aandoende schriften met plastic covers in Moskou, veel later een exemplaar in New York in de eeuwige Barnes & Noble. Nee, in Rio de Janeiro vond ik er geen, daar dansen ze alleen maar de samba en laten ze hun weelderige ledematen nog een tintje bruiner bakken.

IMG_8002Intussen weet ik dus wel wat af van notitiespul. Mij zal je nooit betrappen met een zielig Atoma-schriftje of een geperforeerd lijntjesblok. Sinds een paar maanden heb ik een ommekeer gemaakt: hoewel ik al zowat mijn hele leven schrijf heb ik nu besloten dat ik een schrijver ben en dat ik voortaan gul zal zijn voor mezelf. Vroeger kocht ik over het algemeen een nieuw notitieboek wanneer het vorige bijna volgeschreven was. Ik had zelfs een vaag bijgeloof dat wanneer ik zomaar op lukrake momenten boekjes kocht en die lege exemplaren ‘God forbid’ zelfs zou gaan oppotten er iets radicaal fout zou gaan. Nu laat ik mezelf gaan, koop ik wat me bevalt op om het even welk moment, in allerlei formaten, beschouw ik dat als het verwennen van de schrijver in mij en weet ik dat op termijn alles altijd volgeschreven raakt.

Laat ik nu maar een paar van mijn favorieten delen, misschien valt er nog wel iemand warm te maken voor de nobele boekjesliefhebberij.

Voor simpel en basic, één adres: de dichtstbijzijnde Hema! In de loop der jaren is het aanbod verbeterd en ze weten te verrassen met leuke en heel betaalbare papierwaren.

Lager zakken is mogelijk, natuurlijk: in Zeeman of Kruidvat vind je ook wel eens iets om in te schrijven. Eén tip: respecteer je schrijvende zelf, koop het niet.

Kies in plaats daarvan voor écht mooie dingen. De boekjes van Jill Bliss bijvoorbeeld. Deze dame, die ergens in een romantisch huisje in de ongerepte natuur woont, maakt heerlijke papierwaren met gedetailleerde natuurafbeeldingen. Extra leuk is dat ook de binnenkanten tekeningen hebben, zonder dat het storend wordt bij het schrijven.

Dille en Kamille heeft een schattige collectie schriftjes – nogal dun wel – met retrolook.

IMG_8012Om Paperblanks kan je niet heen: topkwaliteit en dus prijziger, als je een veelschrijver bent tamelijk onbetaalbaar eigenlijk, maar met prachtige artistieke en decoratieve covers waar telkens achterin een herkomstverhaal(tje) bij wordt geleverd. De webshop voor België is ééntalig Frans (slecht punt), maar je kan ze op heel wat plaatsen vinden, onder andere Standaard Boekhandel en Club.

De blankbooks van het Duitse Tushita Verlag hebben geen lijntjes, minder handig als je ervan houdt om mooi recht te schrijven, maar des te leuker als je tussendoor ook wel eens droedelt of schetst.

Koop ik niet: Moleskine-boekjes. Ik weet het: Van Gogh, Picasso en Hemingway gebruikten ze, maar ze zijn me vaak net wat te sober, saai bijna, duur ook, en als een merk zichzelf legendarisch noemt en een filosofie heeft, word ik tegendraads en hoef ik het niet meer. Maar voel je vrij om je in hopen Moleskines te wentelen als het jouw ding is.

Recente ontdekking: Papiermier, een hele leuke en uitgebreide webshop van een gedreven koppel met als baseline ‘alles papier’. Heel veel schriften en boekjes, alles overzichtelijk en met duidelijke informatie, je krijgt vanzelf zin om op het winkelwagentje-icoon te klikken.

Recente vreugde: een dochter hebben die ook de schrijven/boekjestoer op lijkt te gaan.

En verder: hou je ogen open, de wereld is vol notitieboeken. Kwaliteitsboekhandels, Oxfam Wereldwinkels, spullen- en prullenwinkeltjes allerhande hebben er soms verrassend mooie in huis.

Om af te sluiten nog even een stukje verdriet en horror van deze moderne tijden: google het prachtige woord ‘notebook’ en de eerste links die je krijgt gaan niet naar ingebonden papier en kleurige omslagen maar naar zielloze laptops. Ik droom van een tijd waarin we die onzin z’n juiste plaats hebben weten te geven en we weer met z’n allen één of ander heerlijk boekje meedragen in tas of broekzak.